切换科目
重点科目
主要科目
次要科目
科数网
首页
刷题
学习
VIP会员
赞助
组卷
集合
教材
VIP
写作
游客,
登录
注册
在线学习
偏微分方程
哈密顿算子
最后
更新:
2025-04-10 06:26
查看:
76
次
纠错
评论(0)
课件
开VIP
哈密顿算子
哈密顿算子;矢量微分算子;拉普拉斯算子
## 哈密顿算子 $\nabla$ 哈密顿算子$\nabla$ 是干什么用的?说起来相当简单:就是一个符号作为简单记忆的。 在英语里,对于复杂的单词通常会利用所写,比如电视“Television”通常所写为“TV”,“Number”缩写为“Num” ,甚至句子也会缩写,例如 As Soon As Possible 缩写为ASAP ,such that缩写为s.t. 因此对于求导能不能缩写呢?能,这就是哈密顿算子。 ### 哈密顿算子 形如这样的叫哈密顿算子,记做 $\nabla$,中文叫“那布拉” $$ \nabla=\left\{\frac{\partial f}{\partial x}, \frac{\partial f}{\partial y}, \frac{\partial f}{\partial z}\right\} . $$ 这里的$f$表示一个函数,$x,y,z$表示对$f$分别求[偏导数](https://kb.kmath.cn/kbase/detail.aspx?id=380)。 所以,**$f$带入不同的值,会有不同的物理意义**,常见的有2个: ①设 $f=U(x, y, z)$ 为数量场,则梯度 $\operatorname{grad} U=\nabla U$ . ②设 $f=\vec{F}(x, y, z)$ 为向量场,则散度 $\operatorname{div} \overrightarrow{ F }=\nabla \cdot \overrightarrow{ F }$ ,旋度 $\operatorname{rot} \overrightarrow{ F }=\nabla \times \overrightarrow{ F }$ . ### 不同的阶数 如果$f=f(x,y)$ 则 $$ \nabla=\left\{\frac{\partial f}{\partial x}, \frac{\partial f}{\partial y}\right\} . $$ 如果$f=f(x,y,z)$ 则 $$ \nabla=\left\{\frac{\partial f}{\partial x}, \frac{\partial f}{\partial y}, \frac{\partial f}{\partial z}\right\} . $$ 如果$f=f(x,y,z,k)$ 则 $$ \nabla=\left\{\frac{\partial f}{\partial x}, \frac{\partial f}{\partial y}, \frac{\partial f}{\partial z}, \frac{\partial f}{\partial k}\right\} . $$ ## 矢量微分算子 $\nabla$ $$ \nabla=\frac{\partial}{\partial x} i+\frac{\partial}{\partial y} j+\frac{\partial}{\partial z} k $$ 称为矢量微分算子,简称矢量算子。在 $\nabla$ 算子的基础上,若函数 $u(x, y, z)$ 和矢量 $E (x, y, z)$ 有连续的一阶偏导数,则可作如下定义。 **(1)梯度**:函数 $u$ 的梯度定义为 $$ \nabla u=\frac{\partial u}{\partial x} i+\frac{\partial u}{\partial y} j+\frac{\partial u}{\partial z} k $$ **(2)散度**:矢量 $E$ 的散度定义为 $$ \nabla \cdot E =\left(\frac{\partial}{\partial x} i+\frac{\partial}{\partial y} j+\frac{\partial}{\partial z} k \right) \cdot\left(E_x i +E_y j+E_z k \right)=\frac{\partial E_x}{\partial x}+\frac{\partial E_y}{\partial y}+\frac{\partial E_z}{\partial z} $$ **(3)旋度**:矢量 $E$ 的旋度定义为 $$ \begin{aligned} \nabla \times E & =\left|\begin{array}{ccc} i & j & k \\ \frac{\partial}{\partial x} & \frac{\partial}{\partial y} & \frac{\partial}{\partial z} \\ E_x & E_y & E_z \end{array}\right|=\left|\begin{array}{cc} \frac{\partial}{\partial y} & \frac{\partial}{\partial z} \\ E_y & E_z \end{array}\right| i -\left|\begin{array}{cc} \frac{\partial}{\partial x} & \frac{\partial}{\partial z} \\ E_x & E_z \end{array}\right| j +\left|\begin{array}{cc} \frac{\partial}{\partial x} & \frac{\partial}{\partial y} \\ E_x & E_y \end{array}\right| k \\ & =\left(\frac{\partial E_z}{\partial y}-\frac{\partial E_y}{\partial z}\right) i +\left(\frac{\partial E_x}{\partial z}-\frac{\partial E_z}{\partial x}\right) j+\left(\frac{\partial E_y}{\partial x}-\frac{\partial E_x}{\partial y}\right) k \end{aligned} $$ ## 拉普拉斯算子 拉普拉斯算子表示为 $$ \nabla^2=\frac{\partial^2}{\partial x^2}+\frac{\partial^2}{\partial y^2}+\frac{\partial^2}{\partial z^2} $$ 它作用于函数 $u$ 给出 $$ \nabla^2 u \equiv \nabla \cdot(\nabla u)=\frac{\partial^2 u}{\partial x^2}+\frac{\partial^2 u}{\partial y^2}+\frac{\partial^2 u}{\partial z^2} $$ 而作用于矢量 $E$ 给出 $$ \nabla^2 E =\left(\nabla^2 E_x\right) i +\left(\nabla^2 E_y\right) j +\left(\nabla^2 E_z\right) k $$ 设函数 $u, v$ 和矢量 $E , F$ 都是 $(x, y, z)$ 的函数,如果它们的一阶偏导数是存在的,则存在许多有关 $\nabla$ 和 $\nabla^2$ 的公式,举例如下: (1)$\nabla(u+v)=\nabla u+\nabla v$ ; (2)$\nabla \cdot( E + F )=\nabla \cdot E +\nabla \cdot F$ ; (3)$\nabla \times( E + F )=\nabla \times E +\nabla \times F$ ; (4)$\nabla \cdot(u E )=(\nabla u) \cdot E +u(\nabla \cdot E )$ ; (5)$\nabla \times(u E )=(\nabla u) \times E +u(\nabla \times E )$ ; (6)$\nabla \cdot( E \times F )= F \cdot(\nabla \times E )- E \cdot(\nabla \times F )$ ; (7)$\nabla \times( E \times F )=( F \cdot \nabla) E - F (\nabla \cdot E )-( E \cdot \nabla) F + E (\nabla \cdot F )$ ; (8)$\nabla( E \cdot F )=( F \cdot \nabla) E +( E \cdot \nabla) F + F \times(\nabla \times E )+ E \times(\nabla \times F )$ ; (9)$\nabla \times(\nabla u)=0$ ,即 $u$ 的梯度的旋度是零; (10)$\nabla \cdot(\nabla \times E )=0$ ,即 $E$ 的旋度的散度是零; (11)$\nabla \times(\nabla \times E )=\nabla(\nabla \cdot E )-\nabla^2 E$ 。 上述公式(9)~公式(11)还假定 $u$ 和 $E$ 有二阶连续偏导数。这些公式均可以按 $\nabla$ 的定义式(1.2.1)及矢量的点乘与叉乘运算公式予以证明,这里举几个例子。 `例`证明公式 $$ \nabla \cdot(u E )=(\nabla u) \cdot E +u(\nabla \cdot E ) $$ 证明 $$ \begin{aligned} \nabla \cdot(u E )= & \nabla \cdot\left(u E_x i +u E_y j +u E_z k \right) \\ = & \frac{\partial}{\partial x}\left(u E_x\right)+\frac{\partial}{\partial y}\left(u E_y\right)+\frac{\partial}{\partial z}\left(u E_z\right) \\ = & \frac{\partial u}{\partial x} E_x+\frac{\partial u}{\partial y} E_y+\frac{\partial u}{\partial z} E_z+u\left(\frac{\partial E_x}{\partial x}+\frac{\partial E_y}{\partial y}+\frac{\partial E_z}{\partial z}\right) \\ = & \left(\frac{\partial u}{\partial x} i +\frac{\partial u}{\partial y} j +\frac{\partial u}{\partial z} k \right) \cdot\left(E_x i +E_y j +E_z k \right) \\ & +u\left(\frac{\partial}{\partial x} i +\frac{\partial}{\partial y} j +\frac{\partial}{\partial z} k \right) \cdot\left(E_x i +E_y j +E_z k \right) \\ = & (\nabla u) \cdot E +u(\nabla \cdot E ) \end{aligned} $$ `例` 证明公式 $$ \nabla \cdot(\nabla \times E )=0 $$ 证明 $$ \begin{aligned} \nabla \cdot(\nabla \times E ) & =\nabla \cdot\left|\begin{array}{ccc} i & j & k \\ \frac{\partial}{\partial x} & \frac{\partial}{\partial y} & \frac{\partial}{\partial z} \\ E_x & E_y & E_z \end{array}\right| \\ & =\nabla \cdot\left[\left(\frac{\partial E_z}{\partial y}-\frac{\partial E_y}{\partial z}\right) i +\left(\frac{\partial E_x}{\partial z}-\frac{\partial E_z}{\partial x}\right) j +\left(\frac{\partial E_y}{\partial x}-\frac{\partial E_x}{\partial y}\right) k \right] \\ & =\frac{\partial}{\partial x}\left(\frac{\partial E_z}{\partial y}-\frac{\partial E_y}{\partial z}\right)+\frac{\partial}{\partial y}\left(\frac{\partial E_x}{\partial z}-\frac{\partial E_z}{\partial x}\right)+\frac{\partial}{\partial z}\left(\frac{\partial E_y}{\partial x}-\frac{\partial E_x}{\partial y}\right) \end{aligned} $$ $$ =\frac{\partial^2 E_z}{\partial x \partial y}-\frac{\partial^2 E_y}{\partial x \partial z}+\frac{\partial^2 E_x}{\partial y \partial z}-\frac{\partial^2 E_z}{\partial y \partial x}+\frac{\partial^2 E_y}{\partial z \partial x}-\frac{\partial^2 E_x}{\partial z \partial y}=0 $$ `例` 证明公式 $$ \nabla \times(\nabla \times E )=\nabla(\nabla \cdot E )-\nabla^2 E $$ 证明 $$ \begin{aligned} \nabla \times(\nabla \times E ) & =\nabla \times\left|\begin{array}{ccc} i & j & k \\ \frac{\partial}{\partial x} & \frac{\partial}{\partial y} & \frac{\partial}{\partial z} \\ E_x & E_y & E_z \end{array}\right| \\ & =\nabla \times\left[\left(\frac{\partial E_z}{\partial y}-\frac{\partial E_y}{\partial z}\right) i +\left(\frac{\partial E_x}{\partial z}-\frac{\partial E_z}{\partial x}\right) j +\left(\frac{\partial E_y}{\partial x}-\frac{\partial E_x}{\partial y}\right) k \right] \\ & =\left|\begin{array}{ccc} i & j & k \\ \frac{\partial}{\partial x} & \frac{\partial}{\partial y} & \frac{\partial}{\partial z} \\ \frac{\partial E_z}{\partial y}-\frac{\partial E_y}{\partial z} & \frac{\partial E_x}{\partial z}-\frac{\partial E_z}{\partial x} & \frac{\partial E_y}{\partial x}-\frac{\partial E_x}{\partial y} \end{array}\right| \\ & =\left[\begin{array}{cc} \left.\frac{\partial}{\partial y}\left(\frac{\partial E_y}{\partial x}-\frac{\partial E_x}{\partial y}\right)-\frac{\partial}{\partial z}\left(\frac{\partial E_x}{\partial z}-\frac{\partial E_z}{\partial x}\right)\right] i \end{array}\right. \end{aligned} $$ $$ \begin{aligned} & +\left[\frac{\partial}{\partial z}\left(\frac{\partial E_z}{\partial y}-\frac{\partial E_y}{\partial z}\right)-\frac{\partial}{\partial x}\left(\frac{\partial E_y}{\partial x}-\frac{\partial E_x}{\partial y}\right)\right] j \\ & +\left[\frac{\partial}{\partial x}\left(\frac{\partial E_x}{\partial z}-\frac{\partial E_z}{\partial x}\right)-\frac{\partial}{\partial y}\left(\frac{\partial E_z}{\partial y}-\frac{\partial E_y}{\partial z}\right)\right] k \\ = & \left(-\frac{\partial^2 E_x}{\partial y^2}-\frac{\partial^2 E_x}{\partial z^2}\right) i+\left(-\frac{\partial^2 E_y}{\partial z^2}-\frac{\partial^2 E_y}{\partial x^2}\right) j+\left(-\frac{\partial^2 E_z}{\partial x^2}-\frac{\partial^2 E_z}{\partial y^2}\right) k \\ & +\left(\frac{\partial^2 E_y}{\partial x \partial y}+\frac{\partial^2 E_z}{\partial z \partial x}\right) i+\left(\frac{\partial^2 E_z}{\partial y \partial z}+\frac{\partial^2 E_x}{\partial x \partial y}\right) j+\left(\frac{\partial^2 E_x}{\partial z \partial x}+\frac{\partial^2 E_y}{\partial y \partial z}\right) k \\ = & \left(-\frac{\partial^2 E_x}{\partial x^2}-\frac{\partial^2 E_x}{\partial y^2}-\frac{\partial^2 E_x}{\partial z^2}\right) i+\left(-\frac{\partial^2 E_y}{\partial x^2}-\frac{\partial^2 E_y}{\partial y^2}-\frac{\partial^2 E_y}{\partial z^2}\right) j \\ & +\left(-\frac{\partial^2 E_z}{\partial x^2}-\frac{\partial^2 E_z}{\partial y^2}-\frac{\partial^2 E_z}{\partial z^2}\right) k +\left(\frac{\partial^2 E_x}{\partial x^2}+\frac{\partial^2 E_y}{\partial x \partial y}+\frac{\partial^2 E_z}{\partial z \partial x}\right) i \\ & +\left(\frac{\partial^2 E_x}{\partial x \partial y}+\frac{\partial^2 E_y}{\partial y^2}+\frac{\partial^2 E_z}{\partial y \partial z}\right) j+\left(\frac{\partial^2 E_x}{\partial z \partial x}+\frac{\partial^2 E_y}{\partial y \partial z}+\frac{\partial^2 E_z}{\partial z^2}\right) k \end{aligned} $$ $$ \begin{aligned} = & -\left(\frac{\partial^2}{\partial x^2}+\frac{\partial^2}{\partial y^2}+\frac{\partial^2}{\partial z^2}\right)\left(E_x i +E_y j+E_z k \right) \\ & +i \frac{\partial}{\partial x}\left(\frac{\partial E_x}{\partial x}+\frac{\partial E_y}{\partial y}+\frac{\partial E_z}{\partial z}\right)+ j \frac{\partial}{\partial y}\left(\frac{\partial E_x}{\partial x}+\frac{\partial E_y}{\partial y}+\frac{\partial E_z}{\partial z}\right) \\ & + k \frac{\partial}{\partial z}\left(\frac{\partial E_x}{\partial x}+\frac{\partial E_y}{\partial y}+\frac{\partial E_z}{\partial z}\right) \\ = & -\nabla^2 E +\nabla\left(\frac{\partial E_x}{\partial x}+\frac{\partial E_x}{\partial y}+\frac{\partial E_x}{\partial z}\right)=\nabla(\nabla \cdot E )-\nabla^2 E \end{aligned} $$ ## 本征函数 关于 $\nabla$ 算子的一个基本问题是它的本征函数,与此有关的是下面的例题。 `例`量子力学中的动量算符为 $- i \hbar \nabla$ ,其中 $\hbar=h / 2 \pi, h$ 是普朗克常数。求动量算符的本征函数。 解 动量算符 $- i \hbar \nabla$ 的本征方程为 $$ -i \hbar \nabla \psi_{ p }( r )= p \psi_{ p }( r ) $$ 其中, $p$ 是本征值,$\psi_{ p }( r )$ 是属于这个本征值的本征函数。设 $\psi_{ p }( r )$ 可以写成 $\psi_{ p }( r )=$ $\psi_{p_x}(x) \psi_{p_y}(y) \psi_{p_z}(z)$ ,代入方程(1.2.11),分离变量后得到三个分量方程 $$ \begin{aligned} -i \hbar \frac{\partial}{\partial x} \psi_{p_x}(x) & =p_x \psi_{p_x}(x) \\ -i \hbar \frac{\partial}{\partial y} \psi_{p_y}(y) & =p_y \psi_{p_y}(y) \\ -i \hbar \frac{\partial}{\partial z} \psi_{p_z}(z) & =p_z \psi_{p_z}(z) \end{aligned} $$ 其中, $p =p_x i +p_y j +p_z k$ 。分量方程 $(1.2 .12 a \sim c )$ 的解为 $$ \begin{aligned} & \psi_{p_x}(x)=c_x \exp \left(\frac{i}{\hbar} p_x x\right) \\ & \psi_{p_v}(y)=c_y \exp \left(\frac{i}{\hbar} p_y y\right) \\ & \psi_{p_z}(z)=c_z \exp \left(\frac{i}{\hbar} p_z z\right) \end{aligned} $$ 其中,$c_x, c_y$ 和 $c_z$ 是待定常数。于是动量算符 $- i \hbar \nabla$ 的本征函数为 $$ \psi_{ p }( r )=c \exp \left(\frac{i}{\hbar} p \cdot r \right) $$ 其中,$c=c_x c_y c_z$ 是待定的归一化常数。
其他版本
【高等数学】理解:旋度
科数题库(单机版)
会议室预约系统(book)
今日还可看
0
篇 未注册用户每天查看4篇,
注册
用户每天8篇,
开通VIP
会员无限制查看。
免费注册
《高等数学》难点解析
高数教程
泰勒公式
切线与法线
切平面与法平面
驻点·拐点·极值点·零点
间断点
渐进线
瑕积分
欧拉方程
伯努利方程
Abel 收敛定理
偏导数的几何意义
偏导数的几何意义
梯度
数量场与向量场
多元函数极值
拉格朗日算子
通量与散度
环流量与旋度
格林公式
高斯公式
斯托克斯公式
三大公式比较
傅里叶级数
极坐标微元
点法式方程
变上限定积分
X型计算面积
Y型计算面积
微分的意义
渐近线
间断点
y''+py'+qy=f(x)方程
高斯
黎曼
傅里叶变换(复数)
拉普拉斯变换(复数)
《线性代数》难点解析
线代教程
近世代数对数学的整体思考
线性的意义
矩阵乘法(列视角)
矩阵乘法(行视角)
矩阵左乘
矩阵右乘
逆矩阵求解方程组
阶梯形矩阵的求法
方程组解的判定
四阶行列式的计算
线性变换的意义
线性空间
向量组的等价
线性空间的几何意义
基础解系的求法
施密特正交化
特征值与特征向量的意义
矩阵相似的几何意义
矩阵可对角化的理解
秩的意义(向量版)
秩的意义(方程版)
二次型的意义
《概率论与数理统计》难点解析
概率教程
置信区间与上a分位数
概率中的“取”与“放”
贝叶斯公式
全概率公式
泊松分布
指数分布
伽玛分布
二维密度图的意义
卷积的意义
相关系数的意义
k阶矩是与矩母函数
卡方分布的作用
单正态区间估计理解
假设检验理解
切比雪夫不等式
中心极限定理
上一篇:
概括性总结
下一篇:
拉普拉斯算子
本文对您是否有用?
有用
(
0
)
无用
(
0
)
赞助:
知乎 Mathhub
启明星
商务合作
赞助本站
科数网
是专业的数学网站,为您提供题库与教程 版权所有 禁止镜像
部分内容采用AI辅助生成,请注意识别
如果页面无法显示请联系 18155261033 或 983506039@qq.com