切换科目
重点科目
主要科目
次要科目
科数网
首页
刷题
学习
VIP会员
赞助
组卷
集合
教材
VIP
写作
游客,
登录
注册
在线学习
数学分析
第八篇 多元函数微分学
复合函数的链式求导法则
最后
更新:
2025-11-04 10:54
查看:
49
次
纠错
评论(0)
课件
开VIP
复合函数的链式求导法则
## 复合函数求导的链式法则 如一元函数微分学中的求导运算一样,在多元函数微分学中链式法则是最重要的计算工具。 看一个简单情况.设 $z=f(x, y), x=x(s), y=y(s)$ ,则就可以构成复合函数 $z=f(x(s), y(s))$ .对此有下列链式法则。 **定理** 设 $z=f(x, y)$ 在点 $\left(x_0, y_0\right)$ 可微,$x_0=x\left(s_0\right), y_0=y\left(s_0\right)$ ,且 $x(s), y(s)$ 在点 $s_0$ 均可导,则当 $s=s_0$ 时,复合函数 $z=f(x(s), y(s))$ 在点 $s_0$可导,且有 $$ \left.z_s\right|_{s=s_0}=\left.\frac{d}{d s} f(x(s), y(s))\right|_{s=s_0}=f_x\left(x_0, y_0\right) x^{\prime}\left(s_0\right)+f_y\left(x_0, y_0\right) y^{\prime}\left(s_0\right) $$ 证 直接计算上式左边的导数,即 $\left.z_s\right|_{s=s_0}$ .写出差商 $$ \frac{\Delta f}{\Delta s}=\frac{1}{\Delta s}\left[f\left(x\left(s_0+\Delta s\right), y\left(s_0+\Delta s\right)\right)-f\left(x_0, y_0\right)\right] $$ 利用 $f$ 在点 $\left(x_0, y_0\right)$ 可微,就有 $$ f\left(x_0+\Delta x, y_0+\Delta y\right)-f\left(x_0, y_0\right)=f_x\left(x_0, y_0\right) \Delta x+f_y\left(x_0, y_0\right) \Delta y+r(\Delta x, \Delta y) $$ 其中 $r=\sqrt{\Delta x^2+\Delta y^2}, o(r)$ 是对于 $r \rightarrow 0$ 而言的.利用 $$ \Delta x=x\left(s_0+\Delta s\right)-x\left(s_0\right), \quad \Delta y=y\left(s_0+\Delta s\right)-y\left(s_0\right) $$ 就可以将差商写为 $$ \frac{\Delta f}{\Delta s}=f_x\left(x_0, y_0\right) \frac{x\left(s_0+\Delta s\right)-x\left(s_0\right)}{\Delta s}+f_y\left(x_0, y_0\right) \frac{y\left(s_0+\Delta s\right)-y\left(s_0\right)}{\Delta s}+\frac{o(r)}{\Delta s} $$ 利用 $x(s), y(s)$ 在 $s_0$ 可导,就有 $$ \frac{o(r)}{\Delta s}=\frac{r}{\Delta s} o(1)=\sqrt{\left(\frac{\Delta x}{\Delta s}\right)^2+\left(\frac{\Delta y}{\Delta s}\right)^2} o(1)=o(1)(\Delta s \rightarrow 0) $$ 这里利用了当 $\Delta s \rightarrow 0$ 时也有 $r \rightarrow 0$ ,因此 $o(1)(r \rightarrow 0)$ 也是 $o(1)(\Delta s \rightarrow 0)$ . 最后令 $\Delta s \rightarrow 0$ 就得到 $$ \lim _{\Delta s \rightarrow 0} \frac{\Delta f}{\Delta s}=f_x\left(x_0, y_0\right) x^{\prime}\left(s_0\right)+f_y\left(x_0, y_0\right) y^{\prime}\left(s_0\right) $$ ### 多元函数 设有多元函数 $$ \begin{aligned} & f: \text { 区域 } D \subset R ^m \rightarrow R , \\ & y =\left(y_1, \cdots, y_m\right) \mapsto z=f( y ) . \end{aligned} $$ 又有映射 $$ \begin{aligned} & g : \text { 区域 } D_1 \subset R ^n \rightarrow R ^m, \\ & x =\left(x_1, \cdots, x_n\right) \mapsto y = g ( x ) . \end{aligned} $$ 也可写为 $y_i=g_i\left(x_1, \cdots, x_n\right), i=1, \cdots, m$ .设映射 $g$ 在点 $x = a$ 处连续可微,且 $g ( a ) \in D$ ,则在点 $a$ 的一个邻域内存在复合映射 $F=f \circ g$ ,它将该邻域映入 $R$ 中.可以写为 $$ z=F\left(x_1, \cdots, x_n\right)=f\left(g_1\left(x_1, \cdots, x_n\right), \cdots, g_m\left(x_1, \cdots, x_n\right)\right) $$ 若又假设 $f$ 在点 $g ( a )$ 处连续可微,则 $F$ 的偏导数就有下列链式法则: $$ \left.F_{x_i}\right|_{ x = a }=\left.\frac{\partial z}{\partial x_i}\right|_{ x = a }=\left.\left.\sum_{j=1}^m \frac{\partial f}{\partial y_j}\right|_{ y = g ( a )} \frac{\partial g_j}{\partial x_i}\right|_{ x = a }, \quad i=1, \cdots, n, $$ 这里的计算用矩阵向量乘法更为清楚: $$ \left(\begin{array}{c} \frac{\partial F}{\partial x_1} \\ \vdots \\ \frac{\partial F}{\partial x_n} \end{array}\right)_{ x = a }=\left(\begin{array}{ccc} \frac{\partial g_1}{\partial x_1} & \cdots & \frac{\partial g_m}{\partial x_1} \\ \vdots & \ddots & \vdots \\ \frac{\partial g_1}{\partial x_n} & \cdots & \frac{\partial g_m}{\partial x_n} \end{array}\right)_{ x = a }\left(\begin{array}{c} \frac{\partial f}{\partial y_1} \\ \vdots \\ \frac{\partial f}{\partial y_m} \end{array}\right)_{ y = g ( a )} $$ 其左边是 $n \times 1$ 阶阵(即 $n$ 维列向量),右边是 $n \times m$ 阶阵乘以 $m \times 1$ 阶阵(即 $m$ 维列向量)。 上面的链式法则是对于复合之后为多元函数而言的,当然还可以考虑更一般的复合映射和相应的链式法则。 在上面定理中是 $n=1, m=2$ 的情况,即有 $$ \left.z_s\right|_{s=s_0}=\left(\begin{array}{ll} x_s & y_z \end{array}\right)_{s=s_0}\binom{f_x}{f_y}_{x=x_0, y=y_0} $$ 又如 $u=f(x, y, z)$ ,其中 $x=x(s, t), y=y(s, t), z=z(s, t)$ ,则复合函数为 $u=f(x(s, t), y(s, t), z(s, t))$ .其链式法则为 $$ \begin{aligned} & \frac{\partial u}{\partial s}=u_s=u_x x_s+u_y y_s+u_z z_s \\ & \frac{\partial u}{\partial t}=u_t=u_x x_t+u_y y_t+u_z z_t \end{aligned} $$ 写成矩阵乘法形式就是 $n=2, m=3$ 时的上述乘积: $$ \binom{u_s}{u_t}=\left(\begin{array}{lll} x_s & y_s & z_s \\ x_t & y_t & z_t \end{array}\right)\left(\begin{array}{l} u_x \\ u_y \\ u_z \end{array}\right) $$ 或者 $$ \left(\begin{array}{ll} u_s & u_t \end{array}\right)=\left(\begin{array}{lll} u_x & u_y & u_z \end{array}\right)\left(\begin{array}{ll} x_s & x_t \\ y_s & y_t \\ z_s & z_t \end{array}\right) $$ 在实际使用链式法则时,一个常见的问题是容易发生记号上的混淆,需要注意克服. ## 记忆方法 为了便于记忆链式法则,可以按照各变量间的复合关系,画成图 17-5 那样的树状图.首先从因变量 $z$ 向中间变量 $x, y$ 画两个分枝,然后再分别从中间变量 $x, y$ 向自变量 $s, t$ 画分枝,并在每个分枝旁写上对应的偏导数.求 $\frac{\partial z}{\partial s}$ 时,只要把从 $z$ 到 $s$ 的每条路径上的各个偏导数相乘,然后再将这些乘积相加即得: $$ \frac{\partial z}{\partial s}=\frac{\partial z}{\partial x} \frac{\partial x}{\partial s}+\frac{\partial z}{\partial y} \frac{\partial y}{\partial s} $$ 类似地考察从 $ z$ 到$t$ 的路径,可写出 $ \frac{\partial z}{\partial t}$ {width=300px} `例` 设 $z=\ln \left(u^2+v\right)$ ,而 $u=\mathrm{e}^{x+y^2}, v=x^2+y$ ,求 $$ \frac{\partial z}{\partial x}, \frac{\partial z}{\partial y} . $$ 解 所讨论的复合函数以 $x, y$ 为自变量,$u, v$ 为中间变量.由于 $$ \begin{gathered} \frac{\partial z}{\partial u}=\frac{2 u}{u^2+v}, \frac{\partial z}{\partial v}=\frac{1}{u^2+v}, \\ \frac{\partial u}{\partial x}=\mathrm{e}^{x+y^2}, \frac{\partial u}{\partial y}=2 y \mathrm{e}^{x+y^2}, \frac{\partial v}{\partial x}=2 x, \frac{\partial v}{\partial y}=1, \end{gathered} $$ 根据公式 得到 $$ \begin{aligned} \frac{\partial z}{\partial x} & =\frac{\partial z}{\partial u} \frac{\partial u}{\partial x}+\frac{\partial z}{\partial v} \frac{\partial v}{\partial x} \\ & =\frac{2 u}{u^2+v} \mathrm{e}^{x+y^2}+\frac{1}{u^2+v} 2 x=\frac{2}{u^2+v}\left(u \mathrm{e}^{x+y^2}+x\right), \\ \frac{\partial z}{\partial y} & =\frac{\partial z}{\partial u} \frac{\partial u}{\partial y}+\frac{\partial z}{\partial v} \frac{\partial v}{\partial y} \\ & =\frac{2 u}{u^2+v} 2 y \mathrm{e}^{x+y^2}+\frac{1}{u^2+v}=\frac{1}{u^2+v}\left(4 u y \mathrm{e}^{x+y^2}+1\right) . \end{aligned} $$ `例`设 $u=u(x, y)$ 可微,在极坐标变换 $x=r \cos \theta, y=r \sin \theta$ 下,证明: $$ \left(\frac{\partial u}{\partial r}\right)^2+\frac{1}{r^2}\left(\frac{\partial u}{\partial \theta}\right)^2=\left(\frac{\partial u}{\partial x}\right)^2+\left(\frac{\partial u}{\partial y}\right)^2 . $$ 证 $u$ 可以看作 $r, \theta$ 的复合函数 $u=u(r \cos \theta, r \sin \theta)$ ,因此 $$ \begin{aligned} & \frac{\partial u}{\partial r}=\frac{\partial u}{\partial x} \frac{\partial x}{\partial r}+\frac{\partial u}{\partial y} \frac{\partial y}{\partial r}=\frac{\partial u}{\partial x} \cos \theta+\frac{\partial u}{\partial y} \sin \theta \\ & \frac{\partial u}{\partial \theta}=\frac{\partial u}{\partial x} \frac{\partial x}{\partial \theta}+\frac{\partial u}{\partial y} \frac{\partial y}{\partial \theta}=\frac{\partial u}{\partial x}(-r \sin \theta)+\frac{\partial u}{\partial y} r \cos \theta \end{aligned} $$ 于是 $$ \begin{aligned} & \left(\frac{\partial u}{\partial r}\right)^2+\frac{1}{r^2}\left(\frac{\partial u}{\partial \theta}\right)^2 \\ = & \left(\frac{\partial u}{\partial x} \cos \theta+\frac{\partial u}{\partial y} \sin \theta\right)^2+\frac{1}{r^2}\left(-\frac{\partial u}{\partial x} r \sin \theta+\frac{\partial u}{\partial y} r \cos \theta\right)^2 \\ = & \left(\frac{\partial u}{\partial x}\right)^2+\left(\frac{\partial u}{\partial y}\right)^2 . \end{aligned} $$ `例` 设 $z=u v+\sin t$ ,其中 $u=\mathrm{e}^t, v=\cos t$ ,求 $\frac{\mathrm{d} z}{\mathrm{~d} t}$ . 解 根据复合关系,画出树状图 17-6.于是 {width=300px} $$ \begin{aligned} \frac{\mathrm{d} z}{\mathrm{~d} t} & =\frac{\partial z}{\partial u} \frac{\mathrm{~d} u}{\mathrm{~d} t}+\frac{\partial z}{\partial v} \frac{\mathrm{~d} v}{\mathrm{~d} t}+\frac{\partial z}{\partial t} \\ & =v \mathrm{e}^t+u(-\sin t)+\cos t \\ & =\mathrm{e}^t(\cos t-\sin t)+\cos t \end{aligned} $$ 注 上面第一个等式中,左边的 $\frac{\mathrm{d} z}{\mathrm{~d} t}$ 是作为一元函数的复合函数对 $t$ 求导数,右边最后一项里的 $\frac{\partial z}{\partial t}$ 是外函数(作为 $u, v, t$ 的三元函数)对 $t$ 求偏导数,二者所用符号各自有别. `例`设 $u=f(x, y, z), y=\varphi(x, t), t=\psi(x, z)$ 都有一阶连续偏导数,求 $\frac{\partial u}{\partial x}, \frac{\partial u}{\partial z}$ . 解 代人中间变量,得到复合函数 $u=f(x, \varphi(x, \psi(x, z)), z)$ 为 $x, z$ 的函数,参见图 17-7得到 $$ \begin{aligned} & \frac{\partial u}{\partial x}=\frac{\partial f}{\partial x}+\frac{\partial f}{\partial y} \frac{\partial \varphi}{\partial x}+\frac{\partial f}{\partial y} \frac{\partial \varphi}{\partial t} \frac{\partial \psi}{\partial x} ; \\ & \frac{\partial u}{\partial z}=\frac{\partial f}{\partial y} \frac{\partial \varphi}{\partial t} \frac{\partial \psi}{\partial z}+\frac{\partial f}{\partial z} . \end{aligned} $$ 注意,这里用 $\frac{\partial u}{\partial x}$ 表示复合函数 $u=f(x, \varphi(x, \psi(x, z)), z)$ 对 $x$ 的偏导数,而用 $\frac{\partial f}{\partial x}$ 表示函数 $u=f(x, y, z)$ 对第一个变量 $x$ 的偏导数,以区别两者的不同. {width=300px} `例`设 $z=z(x, y), y=y(x)$ ,满足复合函数链式法则的条件,求 $z$ 对 $x$的导数. 解 若写出 $z_x=z_x+z_y y_x$ ,则两边都有 $z_x$ ,是否可以消去? 其实两边的 $z_x$ 根本不同.左边的 $z_x$ 是一元函数 $z=z(x, y(x))$ 对 $x$ 的导数,右边的 $z_x$ 是将 $z$ 看成为二元函数时对第一个自变量 $x$ 的偏导数,然后其中用 $y=y(x)$ 代入。 通常有3个方法,建议用其中第一个或第二个方法. 第一个方法,先加个说明,即将二元函数 $z(x, y)$ 对第一个自变量的偏导数记为 $z_1$ ,对第二个自变量的偏导数记为 $z_2$ ,则就有 $$ z_x=z_1+z_2 y_x $$ 第二个方法,将函数和因变量用不同记号,一开始写 $z=f(x, y)$ ,然后有 $$ z_x=f_x+f_y y_x $$ 这样也比较清楚.当然也可以同时使用两个方法,即将题改写为 $z=f(x, y)$ ,又将其两个偏导数约定记为 $f_1$ 和 $f_2$ . 例题 0.2 设 $u=f(x, y, t), x=x(s, t), y=y(s, t)$ ,满足复合函数链式法则的条件,则可将 $f$ 的三个偏导数分别记为 $f_1, f_2, f_3$ ,然后就有 $$ u_s=f_1 x_s+f_2 y_s, \quad u_t=f_1 x_t+f_2 y_s+f_3 $$ `例` 设 $z=f(u, v)$ 在 $R ^2$ 上二阶连续可微,又设 $u=x^2 y, v=\frac{y}{x}$ ,求 $z$ 关于 $x, y$ 的所有一阶和二阶偏导数. 解 用 $f_u, f_v, f_{u u}$ 等表示二元函数 $f(u, v)$ 的偏导数,用 $z_x, z_y, z_{x x}$ 等表示二元 函数 $z=f\left(x^2 y, \frac{y}{x}\right)$ 的偏导数,则就可以直接计算如下: $$ \begin{aligned} z_x= & f_u \cdot 2 x y+f_v \cdot\left(-\frac{y}{x^2}\right), \\ z_y= & f_u \cdot x^2+f_v \cdot \frac{1}{x}, \\ z_{x x}= & f_{u u} \cdot 4 x^2 y^2+f_{u v} \cdot(2 x y) \cdot\left(-\frac{y}{x^2}\right)+f_u \cdot 2 y \\ & \quad+f_{v u} \cdot\left(-\frac{y}{x^2}\right) \cdot(2 x y)+f_{v v} \cdot \frac{y^2}{x^4}+f_v \cdot \frac{2 y}{x^3} \\ = & 4 x^2 y^2 f_{u u}-\frac{4 y^2}{x} f_{u v}+\frac{y^2}{x^4} f_{v v}+2 y f_u+\frac{2 y}{x^3} f_v, \\ z_{x y}= & f_{u u} \cdot 2 x y \cdot x^2+f_{u v} \cdot 2 x y \cdot \frac{1}{x}+f_u \cdot 2 x \end{aligned} $$ $$ \begin{aligned} z_{x y}= & f_{u u} \cdot 2 x y \cdot x^2+f_{u v} \cdot 2 x y \cdot \frac{1}{x}+f_u \cdot 2 x \\ & \quad+f_{v u} \cdot\left(-\frac{y}{x^2}\right) \cdot x^2+f_{v v} \cdot\left(-\frac{y}{x^2}\right) \cdot \frac{1}{x}+f_v \cdot\left(-\frac{1}{x^2}\right) \\ = & 2 x^3 y f_{u u}+y f_{u v}-\frac{y}{x^3} f_{v v}+2 x f_u-\frac{1}{x^2} f_v \\ z_{y y}= & x^4 f_{u u}+2 x f_{u v}+\frac{1}{x^2} f_{v v} . \end{aligned} $$ `例` 设二元函数 $f(x, y)$ 二阶可微,$z=f\left(x, e ^x\right)$ ,求 $\frac{ d z}{d x}, \frac{d^2 z}{d x^2}$ . 解 直接用链式法则计算如下: $$ \begin{aligned} \frac{d z}{d x} & =f_x+f_y e^x \\ \frac{d^2 z}{d x^2} & =f_{x x}+f_{x y} e^x+f_{y x} e^x+f_{y y} e^{2 x}+f_y e^x \\ & =f_{x x}+2 f_{x y} e^x+f_{y y} e^{2 x}+f_y e^x \end{aligned} $$ `例` 设 $f$ 是二阶可微的一元函数,$z=f\left(x-2 y^2\right)$ ,求二元函数 $z$ 的所有二阶偏导数。 解 直接计算如下: $$ \begin{aligned} z_x & =f^{\prime}\left(x-2 y^2\right) \\ z_y & =f^{\prime}\left(x-2 y^2\right)(-4 y) \\ z_{x x} & =f^{\prime \prime}\left(x-2 y^2\right) \\ z_{x y} & =f^{\prime \prime}\left(x-2 y^2\right)(-4 y) \\ z_{y y} & =f^{\prime \prime}\left(x-2 y^2\right) \cdot 16 y^2-4 f^{\prime}\left(x-2 y^2\right) \end{aligned} $$ `例` 设 $u=f(x, y)=\left\{\begin{aligned} \frac{|x|^\alpha y}{x^2+y^2}, & (x, y) \neq(0,0), \\ 0, & (x, y) \neq(0,0),\end{aligned}\right.$ 其中 $\alpha>0$ 。若令 $x=t, y=t$ ,是否可以用链式法则求 $t=0$ 时的导数. 解 由于 $\alpha>0$ ,可看出 $f(0, y) \equiv 0, f(x, 0) \equiv 0$ ,因此 $f_x(0,0)=f_y(0,0)=0$ .又有 $x_t^{\prime} \equiv 1, y_t^{\prime} \equiv 1$ ,于是有 $$ f_x(0,0) x_t^{\prime}+f_y(0,0) y_t^{\prime}=0 $$ 另一方面,直接将 $x=y=t$ 代入 $u=f(x, y)$ 中,则得到 $$ u=u(t)=\left\{\begin{aligned} \frac{|t|^\alpha}{2 t}, & t \neq 0 \\ 0, & t=0 \end{aligned}\right. $$ 由此可见,$u(t)$ 在 $t=0$ 处当 $0<\alpha \leqslant 1$ 时不连续,当然不可导.这与其他情况的结果可一起列表如下:  由此可见,只有 $\alpha>2$ 时才能用链式法则正确求出 $\left.u_t\right|_{t=0}$ . 注 讲课时将 $f$ 的表达式中的绝对号去掉了,但对于一般的指数 $\alpha$ 来说,还是应当加绝对号才正确。此外,链式法则定理中的条件只是充分条件,不能从它不满足来判定链式法则能否用.因此上面的讲法与书上不同.当然可以倒过来证明 $u=f(x, y)$ 于 $(0,0)$ 一定不可微。
科数题库(单机版)
会议室预约系统(book)
今日还可看
0
篇 未注册用户每天查看4篇,
注册
用户每天8篇,
开通VIP
会员无限制查看。
免费注册
《高等数学》难点解析
高数教程
泰勒公式
切线与法线
切平面与法平面
驻点·拐点·极值点·零点
间断点
渐进线
瑕积分
欧拉方程
伯努利方程
Abel 收敛定理
偏导数的几何意义
偏导数的几何意义
梯度
数量场与向量场
多元函数极值
拉格朗日算子
通量与散度
环流量与旋度
格林公式
高斯公式
斯托克斯公式
三大公式比较
傅里叶级数
极坐标微元
点法式方程
变上限定积分
X型计算面积
Y型计算面积
微分的意义
渐近线
间断点
y''+py'+qy=f(x)方程
高斯
黎曼
傅里叶变换(复数)
拉普拉斯变换(复数)
《线性代数》难点解析
线代教程
近世代数对数学的整体思考
线性的意义
矩阵乘法(列视角)
矩阵乘法(行视角)
矩阵左乘
矩阵右乘
逆矩阵求解方程组
阶梯形矩阵的求法
方程组解的判定
四阶行列式的计算
线性变换的意义
线性空间
向量组的等价
线性空间的几何意义
基础解系的求法
施密特正交化
特征值与特征向量的意义
矩阵相似的几何意义
矩阵可对角化的理解
秩的意义(向量版)
秩的意义(方程版)
二次型的意义
《概率论与数理统计》难点解析
概率教程
置信区间与上a分位数
概率中的“取”与“放”
贝叶斯公式
全概率公式
泊松分布
指数分布
伽玛分布
二维密度图的意义
卷积的意义
相关系数的意义
k阶矩是与矩母函数
卡方分布的作用
单正态区间估计理解
假设检验理解
切比雪夫不等式
中心极限定理
上一篇:
高阶全微分
下一篇:
一阶微分的形式不变性
本文对您是否有用?
有用
(
0
)
无用
(
0
)
赞助:
知乎 Mathhub
启明星
商务合作
赞助本站
科数网
是专业的数学网站,为您提供题库与教程 版权所有 禁止镜像
部分内容采用AI辅助生成,请注意识别
如果页面无法显示请联系 18155261033 或 983506039@qq.com